Rak grlića materice i papa test

 

 

Rak grlića materice (cervikalni karcinom), predstavlja globalni problem -naročito u zemljama u razvoju.  Ova bolest je treća je po učestalosti među malignim tumorima u svetu i sa više od pola miliona novih slučajeva svake godine, čini skoro 9% svih slučajeva raka kod žena. Većina novih slučajeva raka grlića materice (oko 80%) otkriva se u manje razvijenim regionima sveta, u kasnijim fazama bolesti kada je prognoza bolesti loša. Najveći broj smrtnih ishoda od raka grlića materice evidentira se u manje razvijenim regionima sveta, u kojima su stope mortaliteta približno tri puta više.

 

Sa preko 1300 novoobolelih i približno 500 umrlih slučajeva, rak grlića materice drugi je vodeći uzrok obolevanja i četvrti je uzrok umiranja od raka među našim ženama. Žene su u Srbiji 2002. godine imale najveću incidenciju raka grlića materice (27,3 na 100.000) u Evropi. Vrednosti stopa incidencije cervikalnog raka u Srbiji i dalje su među najvišim i približno su dvostruko više od prosečne stope incidencije u Evropi. Sa udelom od približno 6%, rak grlića materice je četvrti po redu uzrok smrti među malignim tumorima kod žena u Srbiji. Uzrasna distribucija raka grlića materice ranije je pokazivala tipičan porast posle 30 godina, sa vrhom učestalosti u žena starosnih grupa od 45 do 49 i 70 do 74 godine. Poslednjih godina vrh u oboljevanju od karcinoma grlića materice pomera se prema mlađim uzrastima. U Srbiji su uočene su velike regionalne razlike u obolevanju i umiranju od cervikalnog raka. Stadijum bolesti predstavlja glavni prognostički faktor kod bolesnica sa rakom grlića materice.

Kada se bolest otkrije u ranoj fazi često je dovoljno operativno lečenjе. Međutim kod uznapredovale bolesti neophodno je primeniti postoperativnu ili radikalnu radioterapiju, često kombinovanu i sa hemioterapijom, što produžava lečenje, dovodi do različitih komplikacija i značajno povećava troškove lečenja.

Opšte poznato je da razvoju raka grlića materice prethodi nastanak prekanceroznih lezija u  epitelu grlića i da prekancerozne lezije ne stvaraju nikakve specifične promene prepoznatljive „golim“ okom i često nisu praćene nikakvim simptomima kod žena. Istraživanje prekanceroznih lezija je olakšano činjenicom da je grlić materice pristupačan za klinički pregled, za uzimanje citoloških i histoloških uzoraka. Program prevencije cervikalnog karcinoma se temelji na spoznaji da većina prekanceroznih lezija može biti otkrivena u cervikovaginaloim citološkom brisu tj. Papanicolaou testom ili PAPA testom, potom otklonjena što za rezultat ima sprečavanje razvoja invazivnog karcinoma. 

Osnovne osobine ovih promena koje prethode razvoju raka grlića materice su:

• Prekancerozne lezije se uglavnom javljaju kod žena koje su mlađe u odnosu na one kod kojih se dijagnostikuje rak grlića

• Odnos otkrivenih prekanceroznih lezija je mnogo veći u odnosu na očekivani broj  raka u istoj populaciji što ukazuje da svaka prekancerozna lezija ne progredira u  rak

• Netretirane prekursorne lezije neminovno ne dovode do razvoja raka unutar nekoliko meseci ili godina

• Neke od prekanceroznih lezija  mogu da “iščeznu”  

• Postoje izražene citološke i histološke različitosti među različitim prekanceroznim lezijama što se objašnjava različitim stepenom lezije

Ove prekancerozne promene otkrivaju se citološkim pregledom brisa uzetim u toku ginekološkog pregleda. Ginekolog uzima bris sa površine grlića materice koji je dostupan, zatim se prave razmazi na pločicama koji se šalju u laboratoriju, boje i analiziraju od strane citoskrinera cervikalne citologije i lekara specijaliste citopatologa. 

Prvu citološku nomenklaturu za cervikovaginalne briseve je predložio dr George Papanicolau, otac citologije uopšte koji je prvi igrom slučaja otkrio atipične ćelije u citološkim uzorcima. Zato se navedeni test naziva Papanicolaou test ili PAPA test i interpretira se na sledeći način:

• Kategorija I (PA I). Odsustvo atipije ili abnormalnih ćelija.

• Kategorija II (PA II). Atipična citologija ali nema dokaza maligniteta.

• Kategorija III (PA III). Citologija upućuje ali nema jasnih dokaza za malignitet. 

• Kategorija IV (PA IV). Citologija izrazito upućuje na malignitet.

• Kategorija V (PA V). Citologija jasno potvrđuje malignitet.

Sistem kategorija je generalno dobro prihvaćen i još uvijek se koristi u brojnim laboratorijama. 

Međutim u decembru 1988. god grupa eksperata iz oblasti patologije i citologije je sazvana od strane Nacionalnog instituta za karcinom SAD ( engl. National Cancer Institute United States)  u Betezdi u Merilendu da predloži sistem dijagnostičkih smernica za interpretaciju cervikovaginalnih briseva. Betezda sistem (modifikovan 2001.god.)  je zvanično prihvaćen od strane državnih autoriteta u SAD-u  kao smernica za rad laboratorija i inkorporirana je 1988. U amandman “The  Clinical Laboratory Improvement Act (CLIA 88)”. Danas se pored USA  u mnogim zemljama koristi Betezda klasifikacija koja je potisnula upotrebu Papanicolau terminologije, dok se mi trudimo da nalaze tumačimo i na osnovu stare i na osnovu nove klasifikacije radi lakše komunikacije sa ginekolozima i naravno pacijentkinjama i kako bi dali što potpuniju i kvalitetniju interpretaciju PAPA testa.

 

Prof. dr Milana Panjković (patolog, citolog)